Valeri Scherstjanoi

Rusland

Aan het ontbijt in het hotel vraagt mijn buurman, met wie ik zojuist kennisgemaakt heb: ‘Hé Jaap, kan je dit geluid ook?’ en produceert vervolgens een krachtig en zeer precies gearticuleerd klak-geluid dat van ergens diep uit zijn lenig kaakgestel lijkt te komen. Ik probeer het na te doen maar merk dat ik net mijn mond vol heb, en vraag beleefd of het even mag wachten.

Het was 1993 in Stockholm, ik was voor het eerst als deelnemer op een klankpoëzie-festival, en mijn buurman was Valeri Scherstjanoi. Scherstjanoi (spreek uit: Sjerstjanoi) werd in 1950 geboren in de Sovjet-Unie en studeerde Duits in Krasnodar. In 1979 vestigde hij zich in de DDR, waar hij in 1982 begon te werken aan zijn fonetische en visuele poëzie.

Daarin vindt tussen de beide elementen een vruchtbare wisselwerking plaats. In de visuele gedichten, die Scherstjanoi sinds 1988 ‘scribentismen’ noemt, vindt hij nieuwe tekens uit, die bij voorlezing tot nieuwe klanken uitdagen. Daartegenover levert het puur vocale onderzoek klanken op die op hun beurt om een creatieve notatie vragen.

Scherstjanoi is een gedreven vertolker van de poëzie der Russische futuristen en constructivisten, zoals Chlebnikov en Kroetsjonich, waarin ondanks de experimentele schrijfwijzen de oer-Russische ziel met haar specifieke humor en melancholie blijft zingen. Af en toe neemt hij ook fragmenten van hun teksten in zijn eigen werk op. De naam ‘bobeobi’ van het tweejaarlijkse klankpoëzie-festival dat Scherstjanoi sinds 1994 in Berlijn organiseert, is ontleend aan een gedicht van Chlebnikov.

De combinatie van teksten met ‘taal’-betekenis en klanksporen met abstracte stemgeluiden resulteerde in een serie hoorspelen voor diverse Duitse omroepen en in de dit jaar verschenen cd Lautland. Van de publicaties in boekvorm noem ik das russische abc scribentisch en laute zeichnen, bilder hören.

Valeri Scherstjanoi is een volstrekt uniek klankdichter, die in vele landen optrad en een onuitwisbare indruk achterliet.

Jaap Blonk

Publicaties (o.a.): das russische abc – scribentisch; laute zeichnen, bilder hören (1991); ars scribendi (1993).